Ayə təfsiri

“Şübhəsiz ki, Zikri Biz nazil etdik, əlbəttə, Biz də onu qoruyacağıq.” (Hicr surəsi, 9) 

 

Müqəddəs kitabımız Quranın ən əhəmiyyətli xüsusiyyətlərindən biri, günümüzə qədər heç bir dəyişikliyə uğramadan, Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-ə vəhy edildiyi halı ilə bizlərə çatmış olmasıdır. Ayədə Rəbbimizin bu vədi bizlərə xəbər verilir.

Qurandan əvvəlki haqq kitablar qoruna bilməmişlər, bəzi hissələri insanlar tərəfindən ya dəyişdirilmiş ya da çıxarılmışdır. Peyğəmbərimiz (s.ə.v) isə, özünə hər vəhy gəldiyində, vəhyi Allahın köməyi ilə əzbərləmiş və dərhal güvəndiyi kəslərə yazdırmışdır. Beləcə, Quran yazılı olaraq mühafizə edilmişdir. Hz. Əbu Bəkr (r.ə) zamanında Quran tək nüsxə halına gətirilmiş, hz. Osman (r.ə) dövründə isə Quran nüsxələri çoxaldılaraq, əhəmiyyətli İslam şəhərlərinə göndərilmişdir.

Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in vəhy aldığında, Quran ayələrini yadında saxlamaq üçün necə səy göstərdiyi və buna qarşılıq Allahın Ona necə kömək edəcəyi ayələrdə belə bildirilir:

 

“Cəbrayıl sənə Quranı nazil etdikdə onu tələm-tələsik yadda saxlamaq üçün dilini tərpətmə! Şübhəsiz ki, sənin qəlbində onun qərar tutması və dilinlə onun oxunması Bizə aiddir. Biz onu oxuduğumuz zaman sən onun oxunuşunu izlə. Sonra, sözsüz ki, onu izah etmək də Bizə aiddir.” (Qiyamət surəsi, 16-19) 

 

Ayələrdə də görüldüyü kimi, Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in Quranı yadında saxlaması, hər hansı mövzunun əzbərlənməsi kimi olmamış, Allah xüsusi olaraq Quran ayələrini Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in yaddaşına yerləşdirmişdir.… ardı...

 

“Özlərinə haqq gəlincə, onu yalanladılar; lakin lağ etdiklərinin xəbərləri onlara gələcəkdir.” (Ənam surəsi, 5)

 

Allah ayəsində Özünə və axirətə iman etməyən, göndərilən elçilərə və haqq Kitablara inanmayan, dinə, Allahın ayələrinə və elçilərinə qarşı lağ edən insanların özlərindən uzaq gördükləri əzablarla mütləq qarşılaşacaqlarını xəbər verir.

Din əxlaqından uzaq yaşayan insanların dinə və Allahın ayələrinə qarşı lağ rəftarları, göndərilən elçilərlə və elçilərin yanlarındakı möminlərlə lağ etmələri, dünya tarixi boyunca davam edən vəziyyətdir. Allahın gücünü və böyüklüyünü təqdir edə bilməyən bu insanlar, etdiklərinin qarşılığını mütləq alacaqlarını anlamazlıqdan gələrək utanmazcasına həyatlarını davam etdirmişlər. Keçmişdə olduğu kimi bu gün və gələcəkdə də, iman etmədikləri üçün həqiqətlərə qarşı lağ edənlər olacaq. Allah bu insanların işlədikləri günahların qarşılığını axirətdə mütləq görəcəklərini Quran ayələriylə bizlərə xəbər verir. Ancaq hələ dünyada ikən də bu qarşılıq özlərinə çatacaq. Özləri din əxlaqıyla, müsəlmanlarla, Allahın elçiləri və ayələriylə lağ etdiklərini zənn edərkən əslində Allah qatında alçalanlar onlar olacaq. Allah bu həqiqəti, ayəsində qəti olaraq xəbər vermişdir:

 

“Allah da onlara istehza edər və azğınlıqlarını o qədər artırar ki, sərgərdan gəzərlər.” (Bəqərə surəsi, 15)

 

Bu iman etməyən insanlar, özlərinə verilən müddətə aldanaraq çox böyük tələyə düşərlər. Həyatları boyunca din əxlaqına, Allahın elçilərinə və möminlərə qarşı mübarizə apararlar və bundan ötrü heç bir qarşılıq görməyəcəklərini zənn edərlər. Ancaq unudulmamalıdır ki, hər insan Allahın endirdiyi din əxlaqını yaşamaqla məsuldur və inkar etməsi onu bu məsuliyyətdən qurtarmaz. Bu səbəbdən bəhsi keçən kəslər bu münasibətlərinə son vermədikləri təqdirdə “hesab günü” gəldiyində etdiklərinin cəzasını çox şiddətli olaraq mütləq alacaqlar.

 

“Bu, insanlar üçün bir açıqlama, doğru yolu göstəricisi və öyüd-nəsihətdir.” (Ali imran surəsi, 138)

 

Qüdrətli Allah bu ayəsində Quranın möminlər üçün nur, yol göstərici, hidayət və rəhmət olduğunu bildirir.

Möminlərin, həyatlarındakı tək ölçüləri, Quran ayələri və Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in sünnəsidir. Möminlər Allahın icazəsiylə Quran əxlaqını qüsursuz yaşayarlar. Onlar həyatlarının sonuna qədər Allahın əmr və qadağaları mövzusunda diqqətli davranar, yalnız Allahdan qorxar, təşvişə, çaxnaşmaya, ümidsizliyə və pessimizmə qapılmazlar. Kimsənin qınamasından qorxmazlar. Hadisələr qarşısındakı reaksiyaları həmişə Quran əxlaqına və Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in sünnəsinə uyğun olar. Məsələn, özlərinə müxtəlif nemətlər lütf edildiyində və bolluq içində yaşadıqları anlarda olduğu kimi darlıq, sıxıntı və çətinlik zamanlarında da Quran əxlaqını göstərməkdən güzəştə getməzlər. Çünki nemətləri artıranın da, dilədiyində bunları xeyir və hikmət üzərinə azaldanın da Allah olduğunu bilərlər. Hər hadisənin, nəfsin öyrədilməsi və yetkinləşməsi üçün yaradılmış imtahandan ibarət olduğunun fərqindədirlər. Ancaq Qurandan qafil yaşayan, imanı ürəklərinə tam otura bilməmiş kəslər, belə vəziyyətdə böyük ümidsizliyə qapılarlar. Şübhəsiz bunun tək səbəbi, Quran əxlaqına görə yaşamamaları və Rəbbimizin hər şeyi xeyirlə yaratdığına iman etməmələridir. Bu kəslərin həyat fəlsəfələri, qaydaları və anlayışları Quran hökmlərinə uyğun deyil. Quran və Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in sünnəsini yol göstərici olaraq görmədiklərinə görə, İslam əxlaqının xaricində bir çox batil inanclar, adətlər və ibadət şəkilləri çıxararlar və (Allahı tənzih… ardı...

 

“Həcc mərasiminizi bitirdikdə vaxtilə atalarınızı yad etdiyiniz kimi, hətta bundan da artıq Allahı yad edin! İnsanlar arasında: “Ey Rəbbimiz! Bizə verəcəyini elə bu dünyada ver!” – deyənlər vardır. Belə şəxslərin axirətdə heç bir payı yoxdur. Onlardan: “Ey Rəbbimiz! Bizə həm bu dünyada, həm də axirətdə gözəl nemətlər ver və bizi Od əzabından qoru!” – deyənləri də vardır. Belələri üçün qazandıqları əməllərə görə bir pay vardır. Allah tez haqq-hesab çəkəndir.” (Bəqərə surəsi, 200-202)

 

Qüdrətli Allah ayələrində, yalnız dünya üçün istəyən kəslərin axirətdə qazancları olmayacağını bildirir. Allahdan lazımı qədər qorxub çəkinməyən, axirətə də qəti olaraq iman etməyən insanların istəkləri yalnız dünyaya istiqamətli olar. Onlar zənginliyi, mülkü, etibarı həmişə bu dünyadakı həyatları üçün istəyərlər. Allah, dünyanı istəyənlərə dünyanı verər, ancaq onlar axirətdə böyük itki içində olarlar. Möminlər isə ayədə bildirildiyi kimi həm dünya həyatları, həm də axirətləri üçün Allahdan istəyərlər. Çünki axirətin dünya həyatı qədər qəti və yaxın həyat olduğuna iman edərlər.

Möminlər də dualarında Allahdan sağlamlıq, zənginlik, elm və gözəllik istəyərlər. Ancaq onların hər dualarında Allahın məmnuniyyəti və din əxlaqına uyğun niyyət vardır. Məsələn, zənginliyi hz. Süleyman (ə.s) kimi Allah yolunda istifadə etmək üçün istəyərlər. Hz. Süleyman (ə.s), Allahdan özünə kimsənin əldə edə bilməyəcəyi qədər böyük mülk verməsini istəyərkən bunu dünyaya… ardı...

 

“O kəslər ki, bir pis iş gördükdə, yaxud özlərinə zülm etdikdə Allahı xatırlayıb günahlarının bağışlanmasını diləyərlər, – günahları Allahdan başqa kim bağışlaya bilər? – onlar bilə-bilə etdiklərinə görə israr etməzlər.” (Ali İmran surəsi, 135)

 

Qüdrətli Allah bu ayəsində möminlərin Quran əxlaqına uymayan rəftar göstərdiklərində dərhal ardından Allahı xatırlayıb tövbə etdiklərini və Allahdan bağışlanma dilədiklərini xəbər verir və Öz qatında qəbul edəcək tövbənin necə olmalı olduğunu bildirir.

İman edən insan, əlbəttə ki, səhv etməməyə və günah işləməməyə, Allahın sərhədlərini qorumağa çox diqqət yetirər və hər an şüurunun açıq olması üçün səy göstərər. Ancaq buna baxmayaraq səhv etdiyində, tövbə edib Allahdan bağışlanma diləməsi də çox gözəl mömin xüsusiyyətidir. Qürətli Allah, sonsuz rəhməti ilə insanlara, hər zaman səhvlərindən ötrü bağışlanma diləmə və tövbə etmə imkanı tanımışdır.

Əslində möminin etdiyi hər səhv, onun Allaha yaxınlaşmasına gətirib çıxarar. Çünki etdiyi davranışın səhv olduğunun şüurunda olması, möminin şükür etməsinə vəsilə olar. Səhv etdikdən sonra bağışlanma diləməsi və ardından tövbə edib Allaha sığınması da onun Allahla olan əlaqəsini gücləndirər.

Allahın sonsuz şəfqət və mərhəməti insanlar üçün çox böyük lütf, çox böyük nemətdir. Allahın Qaffar (bağışlaması çox olan), Qabil (qəbul edən, razılıq edən, bağışlayan), Vəhhab (mükafatı çox olan, qarşılıqsız hədiyyə edən), Həlim (qullarına qarşı çox yumşaq olan) və Təvvab (bağışlayan və əsirgəyən, tövbələri qəbul edib günahları yaxşılıqlara çevirən) adları, səhvlərindən peşman olan və tövbə edib Allaha yönəlib dönən möminlərin üzərində təcəlli edər.