İman həqiqətləri və yaradılış möcüzələri

İstehsal müəssisələri sənaye üçün son dərəcə əhəmiyyətli sistemlər ehtiva edirlər. İstehsalı nəzərdə tutulan maddələr buralarda ardıcıl, keyfiyyətli və idarəli şəkildə meydana gətirilir. Tək bir məhsul üçün çox sayda maşın və avadanlıq lazımdır. Bu maşınların istehsalında isə mühəndislər, elm adamları və işçilər çalışır. Təfərrüatlı hesabatlar və layihələr edilərək ən yaxşı nəticə verəcək sistemlər istehsal olunur. Bu iş heç vaxt təsadüflərə güvənərək edilməz, əksinə hər mərhələsi vasvası nəzarət altında saxlanılır. Müasir biologiya və genetika, eynilə bu nümunələrdə olduğu kimi canlıların dünyasında yüksək texnologiyalı kiçik fabriklər və istehsal obyektləri olduğunu göstərmişdir. Bunlardan biri də amin turşusu adlı orqanizmin əsas quruluş materiallarının istehsalı ilə bağlıdır.

Bir istehsal müəssisəsi gördükdə, əlbəttə, bunun təsadüfən baş vermədiyini bilirsiniz. Hüceyrələrdə də, istehsal müəssisələri yerləşir. Bütün bunlar, canlılardakı bütün sistemlərin yüksək ağlın nəzarətində olduğunu göstərir.

 

Amin turşusu möcüzəsi

Amin turşuları, proteinlərin təməl maddələridir. Canlılarda 20 növ amin turşusu olur. Fermentlər və hüceyrə mürəkkəb kiçik fabriklər amin turşularını istifadə edərək sanki göydələn kimi nəhəng molekulları, yəni proteinləri inşa edirlər. Beləliklə, turşu miqdarının nəzarəti çox mühüm vəzifədir.

Amin turşuları son dərəcə təfərrüatlı istehsal zəncirindən sonra meydana gəlir. Amin turşularının istehsalı üçün səylə çalışan fermentlər olur. Lakin burada çox maraqlı bir detal var. Fermentlər də protein quruluşundan yaranır və onlar da… ardı...

 

Hüceyrə zülallarla həyat tapır, hüceyrədə davam edən həyat hər bir proses üçün xüsusi hazırlanmış zülallar sayəsində baş verir.

Tipik bir məməli hüceyrəsində 10 min ilə 20 min arasında fərqli zülal növü çalışır. Hüceyrənin sağlam olması üçün öncə bu zülallar sağlam olmalıdır. Buna görə hüceyrə içindəki keyfiyyət nəzarət mexanizmlərinin varlığı həlledici əhəmiyyətə malikdir.

Son aparılan elmi işlər hüceyrə içində zülallara nəzarət edən, yenə də zülallardan əmələ gəlmiş bir keyfiyyət nəzarət sistemini ortaya çıxardı. Buna görə xətalı istehsal edilmiş və ya zərər görmüş zülallar öncə müəyyənləşdirilir sonra da dərhal xaric edilir.

 

ZÜLAL DOĞRU BÜKÜLMƏYƏNDƏ ZƏRƏRLİ TƏSİR GÖSTƏRƏR

Bir zülal minlərlə amin turşusundan ibarət bir zəncir halında ribosomda əmələ gəlir, ancaq öz içinə bükülmüş 3 ölçülü halı olmadan funksiyalarını yerinə yetirə bilməz. Şaperon adı verilən zülallar bu amin turşusu zəncirlərini alır və saniyələr ərzində planlaşdırılmış son hallarına gətirir və çalışan nano-cihazlar halına çevirirlər. Ancaq molekulyar səviyyədə həssas əlaqələr tələb edən bu bükülmə mərhələsində səhvlər olur və xətalı amin turşusu yığınları da ortaya çıxa bilir. Belə xətalı zülallar isə hüceyrə sağlamlığı üçün mühüm təhlükə kəsb edirlər. Çünki tam bükülməmiş bu zülalların, açıq qalmış əlaqələri səbəbi ilə ətrafdakı digər molekullarla kimyəvi əlaqə qura bilmək ehtimalı çox yüksəkdir.

Hər cür nəzarətsiz kimyəvi əlaqələrə hazır, funksiyasız… ardı...

 

Keçdiyimiz ay boyunca başda “New Scientist”, “BBC News”, “Independent”  olmaqla bir çox yerli və xarici mətbuatda “Qeysəriyyə ilə doğuşun guya təkamül prosesini dəyişdirdiyi” ilə əlaqəli yazılar yazıldı. Bu yazıların qaynağı kimi “Proceedings of the National Academy of Science” jurnalında 26 oktyabr 2016-cı il tarixli məqalə göstərildi.

Məqalənin məzmunu, “insan doğumlarının uşaq başının böyüklüyü və ananın dar bud sümüyü uyğunsuzluğu səbəbindən çətin olduğu, son 50 il ərzində qeysərlə doğuşun genişlənməsi ilə təkamül prosesinin təsirləndiyi və uyğunsuzluğun artım göstərdiyi” şəklində idi. Bu məqaləyə əsaslanaraq qoyulan başlıqlardan bəziləri bu şəkildə oldu; “Qeysər kəsiyi daha böyük uşaqlara doğru təkamülləşməyə həqiqətən səbəb olurmu?”, “Artan qeysər sayı insan təkamülünə təsir edir”, “Uğurlu qeysərlər insanın təkamül prosesin dəyişdirir”.

Başlıqların bu şəkildə qoyulmasının məqsədi adətən, sanki yeni bir elmi məlumat əldə edilmiş və nəticədə guya təkamül prosesi varmış və davam edirmiş kimi bir təəssürat verməkdir. Beləliklə, təkamül nəzəriyyəsinin guya elm tərəfindən dəstəklənməsi müxtəlif qondarma dəlillərlə sübut edilməyə çalışılır. Adətən bu cür xəbərlər mövzular haqqında məlumatı olmayan cəmiyyətin müəyyən təbəqələrini aldada bilmək məqsədini daşıyırlar. Böyük elmi jurnallarda dərc olunmaları da vəziyyəti inandırıcı etmək üçündür. Halbuki sözügedən elm jurnalları, elmi mənada süquta uğramış təkamül nəzəriyyəsini yaşatmağa çalışan darvinist diktatorluq tərəfindən himayə olunurlar.

Məqalə ətraflı tədqiq etdikdə, məsələnin tamamilə fəlsəfi… ardı...

 

Arılar möhtəşəm inşaat mühəndisləri olmaları ilə yanaşı, sosial həyatları və aralarındakı rabitə ilə də elm adamlarını heyrətlər içində buraxan canlılardır.

On minlərlə arının pətəkdəki nizamı necə qoruduqlarını, qaranlıqda necə əlaqə yarada bildikləri və necə sürətlə və asanlıqla ən səmərəli qida mənbələrini tapdıqları hazırda araşdırılan məsələlər arasındadır.

Qida axtaran kəşfiyyatçı arılar çox zaman uzaqlara gedərək geniş sahələri gözdən keçirərlər. Yeni bir qida mənbəyi tapanda isə dərhal pətəyə qayıdaraq koloniyaya xəbər verərlər. Qısa müddət içərisində də digər üzvlər yolu heç səhv salmadan, çox sürətli və asan şəkildə qida mənbəyinə çatarlar.

Kar olan və bir-birləri ilə səsli ünsiyyət qura bilməyən arılar elm adamlarını olduqca təəccübləndirən bir xəbərləşmə üsulundan istifadə edirlər. İzah etmək istədikləri yeri “rəqs edərək” digərlərinə izah edirlər. Qida mənbəyinin pətəyə olan məsafəsi, istiqaməti, məhsuldarlığı, günəşin bucağı, mənbəyin günəşə görə yeri və daha sadalamadığımız bir çox məlumat bu rəqsdəki titrəyişlərdə gizlidir.

Arılar möhtəşəm inşaat mühəndisləri ile ilgili görsel sonucu

Aparılan təcrübələrdə, qida mənbəyini kəşf edərək pətəyə qayıdan arılar davamlı olaraq titrəmə və rəqs hərəkətləri etdikləri müşahidə edilmişdir. Ancaq tək bir arının rəqsi ilə bütün pətək hərəkətə keçməz. İlk olaraq aparıcı bir qrup ərazi müşahidəsi aparar, əgər onlar da rəqs edərlərsə, daha çox arı hədəfə yönələr. Tapdıqları mənbə nə qədər yaxşıdırsa, o qədər daha uzun müddət rəqs edər və daha çox… ardı...

 

Tək bir hüceyrədə bir neçə milyon ribozom olar. Zülalın istehsal zavodları olaraq qəbul edilən ribozomların orqanizmin bütün hüceyrələrində aktiv rolları vardır. Məsələn, hüceyrə içərisində zülalların birləşdirilərək daha böyük makromolekular strukturlar meydana gətirmək ribozomların vəzifələri arasındadır. Ancaq molekulyar biologiyanın “quru qutusu” olaraq adlandırılan ribozomların bütün funksiyaları hələ tam olaraq aydın ola bilməmişdir, bu səbəblə ribozomla əlaqədar çox sıx yeni araşdırmalar aparılmaqdadır. Nəticələri 2016-cı il sentyabrda Cell Reports və The EMBO jurnallarında nəşr olunan bunlardan biridir. Vürzburq Universiteti və Max Plank İnstitutundan araşdırmacılar, bu yeni araşdırma ilə, ribozomların bilinən vəzifələri olan zülal istehsalı yanında, “keyfiyyətə nəzarət nöqtəsi” vəzifəsini də boynuna götürdüyünü ortaya qoymuşdur.

 

Molekulyar səviyyədə LEQO oyunu

Vürzburq Universitetindən prof. Ats Fişer illərdir “makromolekul maşınlar” olaraq xatırlanan zülalların hüceyrə içində necə bir araya gətirildiyini araşdırmaqdadır. Fişer bu bir-birinə əlavə olunma əməliyyatını sanki LEQO oyununa bənzədərək belə açıqlamaqdadır:

“Bunu, molekulyar səviyyədəki LEQO parçaları olaraq düşünün: Məhsul bitənə qədər, bir parça sıradakı parçaya əlavə olunur. Yalnız tək bir qüsurlu ya da səhv parça istifadə edildiyində, bütün quruluş pozula bilir.”

Prof. Fişer araşdırmada “splaysozom” adı verilən strukturlara diqqətini cəmləmişdir. Bu böyük RNA-protein kompleksləri, hüceyrə içindəki gen ifadəsinin (gen ifadəsi: DNT silsiləsi olan genlərin, funksional zülal strukturlarına çevrilməsi müddəti) əhəmiyyətli parçasıdır. Vəzifələri, zülal kodlaşdırma məlumatı… ardı...