bitki yarpağı

R0153Kompyuter kimi işləyən bitki yarpaqları

Bitkilərin nəfəs alması yarpaqlardakı çox kiçik ağızcıqlar (stomata) vasitəsilə baş verir. Ağızcıq mümkün qədər çox miqdarda CO2 (karbon) qəbul edəcək şəkildə açılıb bağlanarkən bitki üçün son dərəcə əhəmiyyətli bir qaynaq olan su buxarını mümkün qədər az miqdarda xaric edər. Ancaq bitki bu məhsuldarlığı təmin edərkən ətrafında bir problemlə qarşılaşır: Yarpaqlar hissələrə bölünmüşdür və bu hissələr üzərlərindəki ağızcıqların açıq və ya qapalı şəkildə olması cəhətdən bir-birindən fərqlənir. (1) Aparılan son araşdırmalara qədər bu bölünməyə görə CO2 qəbulunda durğunluq yarandığı düşünülürdü. ABŞ-dakı Yuta Əyalət Universitetindən Devid Pik və yoldaşlarının apardıqları tədqiqat nəticəsində bitkilərin qaz qəbulu və xaric etmələrini nizamlaya bildikləri məlum oldu. (2) Həm də bir kompüter kimi hesablamalar apararaq nizamlayır.

Bəhs olunan araşdırmaya görə bitkilərdə “paylanmış hesablama (distributed computation)” adı verilən informasiya emalının baş verdiyi görünür. Paylanmış hesablama, bir-birilə qarşılıqlı vəziyyətdə olan çoxlu sayda bölmənin əlaqəsi ilə baş verən informasiya emalı formasını ifadə edir. Məsələn, elm adamları yem axtarışındakı bir qarışqa dəstəsinin davranışını “paylanmış hesablama” ilə bu şəkildə açıqlayır: Hər bir qarışqanın yerə kimyəvi izlər buraxması ilə digər qarışqalara göndərdiyi siqnal qarışqa dəstəsinin bütövlükdə ən bol qida qaynaqlarını tapmasını təmin edir. (3)

Paylanmış hesablamada, bölmələr arasında ötürülən siqnallar problemi həll… ardı...