Bu dünya həyatı, yaxşılarla pislərin, gözəlliklərlə çirkinliklərin ortaya çıxdığı, insanların etdikləri ilə sınandığı, iman edənlərin və etməyənlərin sınanıb imtahan edildiyi müvəqqəti məkandır. Bütün varlıqları və bu imtahan mühitini yaradan Uca Allah, imtahanın gərəyi olaraq iman edənlərə qarşı inkar edən, günahkar düşmən yaradıb. Hər dövrdə peyğəmbərlərin və iman edənlərin qarşısına çıxan bu inkarçı, peyğəmbərimizin hədislərinə görə, hz. İsanın təkrar yer üzünə gəlməsinin gözlənildiyi dövrdə, yəni Axırzamanda, “dəccal” olacaq.
Dəccal ərəb sözüdür, “dəcl” kökündən gəlir. Lüğətdə verilən mənaya görə dəccal, “yalançı, hiyləgər, zehinləri, qəlbləri, yaxşı ilə pisi, haqq ilə batili qarışdıran, bir şeyi bəzəyib həqiqi üzünü gizlədən, bucaq-bucaq hər yeri dolaşan müfsid (nifaq salan, pozan, pisləşdirən) və məlun (lənətlənmiş, qovulmuş)” varlıqdır.
Hədislərdə dəccal Axırzamanda (dünyanın son dövrlərində) ortaya çıxan ən böyük mənfi güc olaraq xəbər verilmişdir. Axırzaman kimi fövqəladə hadisələrin reallaşdığı bir dövrdə Allahın elçisinə düşmənçilik edərək şeytanın sistemini hakim etməyə çalışan dəccal, tarixin bəlkə də ən şiddətli inkarçılarından biridir. Necə ki, Peyğəmbərimiz (s.ə.v), dəccalın fitnəsinin böyüklüyünü belə təsvir etmişdir:
“Adəmin yaradılışından qiyamətə qədər keçən zaman içərisində dəccaldan daha böyük bir hadisə yoxdur.” 1
Dəccal rəvayətlərə görə, doğrunu səhv, səhvi doğru, yaxşını pis, pisi yaxşı göstərən bir nifaqçıdır. “Şübhəsiz ki, yanında bir cənnət və bir cəhənnəm (deyə adlandırdığı iki çay) olması da onun fitnəsidir. Əslində cəhənnəmi cənnət, cənnəti də bir cəhənnəmdir …” 2 hədisində də ifadə edildiyi kimi, onun çağırdığı gözəl görünüşlü hər şey, insana fəlakət gətirəcək pislikdir. İnsanlara pis kimi göstərdiyi dəyərlər isə əslində onların xeyrinədir. Necə ki, insanların bəziləri, hadisələri Quran əxlaqına və Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in sünnəsinə görə qiymətləndirmədikləri üçün, dəccalın onları çağırdığı şeylərə aldanaraq ona tabe olacaq və əsas Allahın fitrətindən qəflət içində üz çevirəcəklər. Bunun nə qədər böyük səhv olduğunu isə, dəccalın meydana gətirdiyi zülm mühiti sayəsində anlayacaqlar. Bu səbəbdən Peyğəmbərimiz (s.ə.v) insanları xəbərdar etmiş və dəccalın pis olaraq göstərdiyi şeyin yaxşı olduğunu bilərək hərəkət edilməli olduğunu bildirmişdir:
“Dəccal çıxar. Yanında su və atəş vardır. İnsanların su kimi gördüyü yandırıcı atəşdir. İnsanların atəş olaraq gördükləri də soyuq və şirin sudur. Sizdən hər kim bunu hiss etsə atəşi seçsin; özünü atəşə atsın. Əslində o şirin və gözəl sudur.”3
1) Tirmizi, səh. 82; Müslim, Fiten: 126
2) İbni Əbi Şeybə, Musannəf, Fiten: 5, 8/5912 İbni Macə, 4075, 4076; Tirmizi, Fiten: 59, no. 2240, 4/510
3) Müslim; Böyük Fitnə Məsih-i Dəccal, Saim Güngör, səh. 13
