Sən pak və müqəddəssən. Bizi Odun əzabından qoru! (Ali İmran surəsi, 191)

Ayədə möminlərin həyatlarının hər anında Allahı zikr etdikləri xəbər verilir. Möminlər həyatlarının hər anında Allahın razılığını güdər və daim Allahı düşünərlər. Allahın özlərini hər an eşitdiyinin, gördüyünün, ürəklərindən keçənləri belə bildiyinin şüurunda olduqları üçün həmişə Onu məmnun etməyə çalışarlar. Hər an aralarında Allah ilə bir əlaqə vardır. Möminlər üçün Allahı zikr etmək “ən böyük ibadətdir”. (Ənkəbut Surəsi, 45) Möminlər həyatları boyunca bu cür şüurlu hərəkət edərlər. Allahı zikr etmək isə düşünərək və bu düşüncələrini dilə gətirərək olar. Allahın onlara verdiyi nemətləri tək-tək düşünər və nə qədər böyük bir rəhmət içində olduqlarını fərq edərlər. Bu da Allaha olan sevgilərini artırar.

 

Ayənin davamında möminlərin baxdıqları hər yerdə Allahın bənzərsiz yaratmasını gördüklərinə diqqət çəkilir. Kainatdakı canlı-cansız bütün varlıqlar, Allahın üstün yaratma gücünü, sənətini, elmini dərin-dərin təfəkkür etməyimiz üçün yaradılmışlar. Bunların heç biri boşuna yaradılmamışdır. Kainatın hər yeri Allahın yaradılış möcüzələri ilə doludur. Möminlər bitkilərdə, heyvanlarda, dənizlərdə, səmada, kosmosda, torpaqda və ətraflarındakı hər təfərrüatda Allahın təcəllilərini görərlər. Uca Allahın bütün bunları çox üstün bir yaradılışla yaratdığını düşünürlər. Ayədə də bildirildiyi kimi iman gətirənlər bu həqiqətin fərqindədirlər, bütün bunlar üzərində düşünüb Allahın üstün yaratmasını və Ucalığını dayanmadan təsbih edərlər.

 

İman edənlər… ardı...

 

İnsanları Allaha çağıran, yaxşı işlər görən… (Fussilət surəsi, 33)

İnsanların yaradılış məqsədi Allaha iman etmək və yalnız Ona qulluq etməkdir. Bütün insanlar həyatları boyunca imtahandan keçirilərlər. Allah sonsuz ədalət sahibidir, elçiləri və kitabları vasitəsilə insanlara bu məsuliyyətlərini bildirir. Həyatının əsl məqsədindən xəbərdar olan hər insan da bu həqiqəti başqa insanlara çatdırmaqdan məsuldur. Bunu həyatı boyunca istər sözləri, istər davranışları, istərsə də bu məqsədlə gördüyü işlərlə yerinə yetirən kəs “Allahı çağırmış” olur.

Uca Allah bu ayədə Allahın razılığını qazanmağa səmimi olaraq ümid edən, təkcə Onu razı etmək üçün yaxşı işlər görən qullarını tərifləyir.
Allah bu ayəsi ilə bizə gözəl sözün nə olduğunu da açıqlayır. Gözəl söz insanları Allaha çağıran, Qurana uyğun yaşamağa dəvət edən sözdür. .(İslamın Yükselişi)

 

Allahın dinini izah etmək, Quran ilə öyüd-nəsihət vermək, yaxşılığı əmr edib pislikdən çəkindirmək, Allahın ayələrini xatırlatmaq; bunların hamısı bir çağırışdır və bir insana deyilən ən xeyirli, gözəl sözlərdir. Möminlərin insanları Quran əxlaqına yönəldən bu sözlərinin məqsədi vardır: Allahı razı etmək və qarşıdakı adamın da Allahın razı olacağı əxlaqa sahib bir insan olmasına vəsilə olmaq… Hədəf bu olunca Allahı zikr etmək, gözəl əxlaqı izah etmək və axirəti qazanmağa çağırmaq kimi, bəzən insanlara bilmədiyi məsələlərdə öyüd-nəsihət vermək, Quran ayələri istiqamətində səhvlərini ən gözəl şəkildə tənqid etmək, qorxub çəkinməsini xatırlatmaq da eyni şəkildə gözəl sözdür.

images (6)

 

“Şübhəsiz mənim namazım aləmlərin Rəbbi olan Allahındır”. (Ənam surəsi, 162)

Ayədə bildirildiyi kimi üstün din əxlaqı bir möminin bütün həyatına hakimdir. İman edən bir insan bütün həyatını Quran ayələrinə görə nizamlayar. Daimi olaraq oxuduğu və düşündüyü ayələri gündəlik həyatında tətbiq etməyə cəhd göstərər. Səhər oyanandan gecə təkrar yatana qədər etdiyi hər işdə Quran əxlaqına görə düşünməyə, danışmağa və hərəkət etməyə cəhd göstərir.

Ancaq din əxlaqı haqqında məlumat əksikliyi olan bəzi insanlar din əxlaqının, yalnız müəyyən vaxtlar və ibadətlərlə məhdud olduğunu zənn edər; həyatı böyük yanlışlıqla “ibadət zamanları və digər zamanlar” şəklində iki hissəyə ayırırlar. Allahı və axirəti, yalnız namaz qılacaqları, oruc  tutacaqları, sədəqə verəcəkləri ya da həccə gedəcəkləri zaman xatırlayarlar. (Uca Allahı tənzih edərik.) Günün və ilin digər vaxtlarında isə dünya işlərinə aludə olarlar. Dünya həyatı onlar üçün “dərdlərlə dolu qaçaqaçdır”dır. Bu insanların Quran əxlaqından uzaq, özlərinə xas həyatları, məqsədləri, əxlaq anlayışları, dünyagörüşləri və dəyər mühakimələri vardır. Aydındır ki, bu kəslər Quran əxlaqının həqiqətdə nə olduğundan və bu üstün əxlaqın necə yaşanacağından xəbərsizdirlər.

Quran əxlaqını özünə rəhbər edən bir insan isə, əlbəttə, bu düşüncədə olan insanlardan çox fərqli həyat yaşayar. Allahın yaratdığı qədərə tabe olduğunu unutmadan, Ona təslim olub güvənərək yaşayar. Heç vaxt çətinlik, narahatlıq, qorxu, ümidsizlik, pessimizm hiss… ardı...

 

Onlar ancaq zənnə qapılır və ancaq yalan uydururlar. (Ənam surəsi, 116)

Quran əxlaqına uyğun yaşamayan cəmiyyətlərin ortaq xüsusiyyəti toplu şəkildə aldanmalarıdır. Bu ayədən də məlum olduğu kimi belə cəmiyyətin üzvlərinin bir çoxunun eyni quruluşda olması, bir növ “sürü” psixologiyası yaradar və onsuz da mövcud səhvi daha da qüvvətləndirir. Allahın və axirət həyatının varlığını dərk etməyən bu cəmiyyətləri Allah Quranda “cahiliyyə” cəmiyyəti adlandırar. Çünki cəmiyyətin üzvləri hər nə qədər fizika, tarix, biologiya, yaxud başqa bir elm sahəsi ilə maraqlansalar da Allahın gücünü və böyüklüyünü tanıyacaq ağıl və vicdana sahib deyildirlər. Buna görə də cahildirlər.
Belə bir cəmiyyətin fərdləri Allaha bağlı olmadıqları üçün Onun yolundan fərqli olan yollara düşərlər. Özləri kimi aciz bir qul olan insanlara tabe olur, o insanları nümunə götürər, o insanların düşüncələrini mütləq doğru olaraq qəbul edərlər. Getdikcə öz-özünü korlaşdıran, ağıl və vicdandan qoparan fərdlər olarlar. Diqqəti cəlb edən xüsusiyyətlərindən biri bu insanların dinsizlik təlqinləri istiqamətində hərəkət etmələridir.

Dinsizlik sisteminin hökm sürdüyü cəmiyyətlərdə, haqq din haqqında sonsuz sayda mənfi rəy vardır. Lakin din əxlaqını anlamağa çalışarkən əsas məsələ, insanların din haqqında nə dedikləri deyil, insanın öz vicdanı olmalıdır. “İnsanların çoxuna” uymağın insanı doğru olana çatdırmayacağını Quranda bu ayə ilə açıq bir şəkildə ifadə edilmişdir.

“Topluluq” və ya digər adı… ardı...

 

Uca Allah bu ayədə iman edən qullarının səbir göstərərək və namaz qılaraq Özünə yönəlmələrini və dua etmələrini bildirir.

 

Namaz Allahın Quranda bütün müsəlmanlara fərz etdiyi ibadətlərdən biridir. Bu ibadət möminlərin yalnız Allaha qul olduqlarının və ancaq Onun qarşısında səcdə etdiklərinin bir göstəricisidir. İnanan hər qul Allahın Quranda ifadə etdiyi vaxtlarda bu ibadətini yerinə yetirər. Ancaq namaz möminlər üçün yalnız feli olaraq edilən bir ibadət deyil. İnsanın Allaha olan yaxınlığını və təslimiyyətini göstərən, insanın Rəbbimizə yaxınlaşması üçün bir yoldur.
Möminlər namazlarında Rəbbimizi ucaldaraq özləri üçün tək yardım edənin Allah olduğunu ifadə edirlər. Namazlarının sonunda Allaha dua edərək, Ondan kömək diləyərlər. Allahı zikr etmək məqsədi ilə namaz qılan möminlər üçün bu ibadət öz Rəbbinə yaxınlaşmaq üçün böyük bir fürsətdir. Namazlarında qorxu içində Allaha yönələn bir möminin imanda dərinliyi, səmimiyyəti, ixlası və Uca Rəbbimizə olan yaxınlığı artar. Allah da namaz qılıb, Ona dua edən bəndələrinə rəhmətinin qapılarını açır. Onları hər cür pislikdən təmizləyər.

 

Allah iman edən qullarının üzərində “Sabur” (çox səbirli) adını təcəlli etdirər və onların ürəklərindəki dözümlülük duyğusunu gücləndirər. Əlbəttə, Allaha iman etmiş bir möminin göstərəcəyi səbir və sədaqət, Uca Rəbbimizin razılığını umduğu çox gözəl bir rəftar olacaq. Quranda bildirilən həqiqi səbri yaşaya bilənlər yalnız möminlərdir. Çünki Allaha səmimi bir iman ilə bağlanıb təslim olan, Rəbbimizin ucalığını təqdir edə bilən, qədərə qarşı tam bir təvəkkül göstərə bilən və axirətin varlığına qəti bir iman ilə iman edənlər yalnız onlardır. Dualarında səbirli və qərarlı olan möminlər Allahın rəhmətindən əsla ümid kəsməzlər və Allahın daim özləri ilə birlikdə olduğunu da bilirlər.

images (6)