“Focus” jurnalının mart 2003-cü il tarixli sayında “Gen eqoistdir” başlığını daşıyan bir yazı nəşr olundu. Yazı, Darvindən günümüzə qədər olan dövrdə inkişaf etdirilmiş müxtəlif təkamülçü tezisləri ələ alır, tezislərin genlərlə əlaqədar fərziyyələrini araşdırırdı. Jurnal qatı bir ateist və darvinist olan zooloq Richard Dawkinsin 1976-cı ildə nəşr etdiyi “The Selfish Gene” (Eqoist gen) adlı kitabın, bu tezislərin aşa bilmədiyi bəzi anlaşılmazlıqları sözdə aradan qaldırdığı iddia edilirdi. Dawkins bu kitabında “Biz həyatını davam etdirməyə çalışan maşınlarıq… Gen deyilən eqoist molekulları qorumağa proqramlaşdırılmış robotlardan fərqimiz yoxdur” deyirdi. Bu yazıda, “Focus” jurnalında ələ alınan təkamülçü tezislərə cavab veriləcək və genlərin, həm Dawkinsin iddiaları, həm də ümumiyyətlə, təkamül nəzəriyyəsi üçün yaratdığı çətinliklər ortaya qoyulacaq.

 

Fədakar davranışların təkamül nəzəriyyəsinə zərbəsi və təkamülçülərin çarəsizliyi

“Focus” jurnalında Dawkinsin kitabı, Charles Darvin də daxil olmaq üzrə bir çox təkamülçünü məşğul edən bir problemin həlli olaraq göstərilir. Jurnal canlılarda görülən bəzi cəsur və fədakar davranışların Darvinin təbii seleksiya fikriylə açıqlana bilməyəcəyinə işarə edir və bununla əlaqədar bir nümunə verərək bu sualı verirdi: “Məsələn, niyə quşlar hücum ehtimalını artırsa da, təhlükə anında yüksək səslə oxuyurdular, ya da arılar niyə yuvalarını qorumaq üçün özlərini fəda edirdilər?”

Bu nümunələrdə quşlar və arılar canları bahasına qrupun mənfəətlərini müdafiə edir. Bu davranış canlılar arasında… ardı...

 

27 avqust 2005-ci il tarixli “Sabah” qəzetinin şənbə günü yazısında Gülse Birselin təkamül haqqındakı elmdən uzaq izahları yer alırdı. Təkamülü sübut edilmiş həqiqət kimi görən ön mühakiməli bu yazıdakı ziddiyyətləri elmi tapıntılar işığında araşdıracağıq.

 

Alacəhrə quşlar yanılması

Gülse Birsel məqaləsində Darvinin Qalapaqos adalarında şahid olduğu alacəhrə quşları haqqındakı müşahidələrinin təkamülə dəlil olduğunu iddia edirdi. Halbuki, fərqli alacəhrə quşlarında izlənilən müxtəliflik “təkamül”ə dəlil olmayan bir variasiya nümunəsidir. Son illərdə aparılan müşahidələr, alacəhrə quşlarında Darvinin nəzəriyyəsinin ön gördüyü kimi sərhədsiz dəyişiklik yaşanmadığını ortaya qoymuşdur. Həm də Darvinin 14 ayrı növ olaraq təyin etdiyi fərqli alacəhrə tiplərinin əksəriyyəti, əslində bir-birləri ilə cütləşə bilən, yəni eyni növün üzvləri olan variasiyalardır.

Elmi müşahidələr, hər təkamülçü qaynaqda əfsanələşdirilərək izah edilən “alacəhrə dimdikləri” nümunəsinin, gerçəkdə bir “variasiya” nümunəsi olduğunu, yəni növ içində növlərə ayrılmalarla məhdud olduğunu və təkamül nəzəriyyəsinə dəlil olaraq istifadə edilə bilməyəcəyini göstərməkdədir. Qalapaqos adalarına “Darvinistik təkamülün dəlillərini tapmaq” üçün gedən və adalardakı alacəhrə növlərini uzun illər boyunca müşahidə edən Peter və Rosemary “Grant Nature” jurnalında nəşr olunan “Darvinin alacəhrələrindəki ziddiyyətli seçim” adlı araşdırmalarında, adada bir “təkamül” yaşanmadığını sübut etmişlər. (H. Lisle Gibbs and Peter R. Grant, “Oscillating selection on Darvin”s finches”, Nature, 327, 1987, səh. 513)

 

Variasiyalar yeni bir növə səbəb olmazlar… ardı...

 

“Cumhuriyet Bilim Teknik” jurnalının 30 iyul 2005-ci il tarixli sayında, “İnsan müdaxiləsi təkamülün sürətini artırır” başlıqlı yazı nəşr olundu. Yazıda darvinizmə heç bir elmi dayaq verməyən növ içi dəyişikliklərin “təkamül” olaraq təhrif edildiyi görülürdü.

 

Bu yazı, bizim daha əvvəl cavablandırdığımız bir “New Scientist” məqaləsinin tərcüməsidir. İstəsəniz, CBT yazısında köçürülən növ içi dəyişiklik nümunələrinin niyə “təkamülləşmə” meydana gətirmədiyini buradan araşdıra bilərsiniz.

 

“New Scientist” jurnalının 9 iyul 2005-ci il tarixli sayında “Evolution: Blink and you”ll miss it” (Təkamül: bir göz qırpımında da qaçırarsınız) başlıqlı yazı nəşr olundu. Bob Holmes tərəfindən hazırlanan yazıda, molekulyar səviyyədə müxtəlif dəyişiklik nümunələri mikrotəkamül nümunələri olaraq sıralanır və bunlar canlıların başqa canlılara çevrilə biləcəyi iddiasını (makrotəkamül) təsdiq edirmiş kimi təhrif edilirdi.

 

Holmes xəyali təkamül müddətinin zənn edildiyi qədər yavaş olmadığı, ətrafa uyğunlaşmaların bir neçə il və ya bir neçə on ildə sürətli şəkildə reallaşa biləcəyini qarşıya qoyur, bununla əlaqədar olaraq müxtəlif yanıldıcı nümunələr sıralayırdı.

Bu nümunələrdən bəziləri bu şəkildədir:

1) Qalapaqosdakı alacəhrələrin dimdik şəkillərində quraqlıq dövrlərinə bağlı olaraq görülən dalğalanmalar.

2) Alberta, Kanadadakı Rocky dağlarında yetkin dağ keçilərinin ovlanmasi, bunun nəticəsində kiçik buynuzlu fərdlərin populyasiya içində yayilmasi.

3) Bəzi bitkilərin zəhərlərə, bəzi bakteriyaların isə antibiotiklərə qarşı immun yaratması.

 

Holmesin saydığı bu kimi nümunələr təkamül deyil, variasiya anlayışı ilə əlaqədardır. Çünki bunlar, bir canlının bir başqa canlıya çevrilə bilməsi üçün lazımi genetik məlumatın DNT-yə əlavə olunduğu dəyişikliklər deyil, mövcud genetik məlumat daxilində və növ içində reallaşan dəyişikliklərdir.

Variasiyalar, növ içindəki növlərə ayrılmalardır və bir növün bioloji xüsusiyyətlərini təyin edən gen hovuzu içində yaranırlar. Gen hovuzu, bir növü meydana gətirən bütün bioloji xüsusiyyətlərə nəzarət edən… ardı...

 

“Cumhuriyet Bilim Teknik” (CBT) jurnalının 17 iyul 2004-cü il tarixli sayında “Növlərin meydana gəlməsində dişilər təyin edicidir” başlıqlı yazı nəşr olundu. Yazıda Charles Darvinin cinsi seçilmə nəzəriyyəsi adlandırılır və dişilərin yoldaş seçiminin yeni növləri ortaya çıxara biləcəyi qarşıya qoyulurdu. Drosophila mojavensis meyvə milçəklərində belə bir vəziyyət olduğu ifadə edilir, dişinin erkəyi seçmə şəklinin erkəyi şəkilləndirə biləcəyi və ya yeni bir növün doğulmasına yol aça biləcəyi iddia edilirdi.

 

Əvvəlcə Darvinin seçmə nəzəriyyəsi təkamülçülər arasındakı dəstəyini belə geniş ölçüdə itirmiş, köhnə bir nəzəriyyədir (Baxın: http://www.netcevap.org/milliyet030719.html)

 

CBT-də dişilərin yoldaş seçiminin yeni növlərin doğulmasına gətirib çıxaracağı iddiası da tamamilə, yanıldıcı darvinizm təbliğatından ibarətdir.

CBT bu yazıda, canlıların gen hovuzu daxilindəki uyğunlaşmalardan ortaya çıxan növlərə ayırılmaları “yeni növ” şəklində adlandıraraq oxucularını yanıldır. Bu cür növlərə ayrılmalar təkamül nəzəriyyəsinə gerçəkdə heç bir elmi dayaq vermir. Təkamülçülərin göz boyayıcı təbliğat üsulu olaraq sıxlıqla müraciət etdikləri “növləşmə” yalanını yazımızı buradan oxuya bilərsiniz.