İman həqiqətləri və yaradılış möcüzələri

Arılar möhtəşəm inşaat mühəndisləri olmaları ilə yanaşı, sosial həyatları və aralarındakı rabitə ilə də elm adamlarını heyrətlər içində buraxan canlılardır.

On minlərlə arının pətəkdəki nizamı necə qoruduqlarını, qaranlıqda necə əlaqə yarada bildikləri və necə sürətlə və asanlıqla ən səmərəli qida mənbələrini tapdıqları hazırda araşdırılan məsələlər arasındadır.

Qida axtaran kəşfiyyatçı arılar çox zaman uzaqlara gedərək geniş sahələri gözdən keçirərlər. Yeni bir qida mənbəyi tapanda isə dərhal pətəyə qayıdaraq koloniyaya xəbər verərlər. Qısa müddət içərisində də digər üzvlər yolu heç səhv salmadan, çox sürətli və asan şəkildə qida mənbəyinə çatarlar.

Kar olan və bir-birləri ilə səsli ünsiyyət qura bilməyən arılar elm adamlarını olduqca təəccübləndirən bir xəbərləşmə üsulundan istifadə edirlər. İzah etmək istədikləri yeri “rəqs edərək” digərlərinə izah edirlər. Qida mənbəyinin pətəyə olan məsafəsi, istiqaməti, məhsuldarlığı, günəşin bucağı, mənbəyin günəşə görə yeri və daha sadalamadığımız bir çox məlumat bu rəqsdəki titrəyişlərdə gizlidir.

Arılar möhtəşəm inşaat mühəndisləri ile ilgili görsel sonucu

Aparılan təcrübələrdə, qida mənbəyini kəşf edərək pətəyə qayıdan arılar davamlı olaraq titrəmə və rəqs hərəkətləri etdikləri müşahidə edilmişdir. Ancaq tək bir arının rəqsi ilə bütün pətək hərəkətə keçməz. İlk olaraq aparıcı bir qrup ərazi müşahidəsi aparar, əgər onlar da rəqs edərlərsə, daha çox arı hədəfə yönələr. Tapdıqları mənbə nə qədər yaxşıdırsa, o qədər daha uzun müddət rəqs edər və daha çox… ardı...

 

Tək bir hüceyrədə bir neçə milyon ribozom olar. Zülalın istehsal zavodları olaraq qəbul edilən ribozomların orqanizmin bütün hüceyrələrində aktiv rolları vardır. Məsələn, hüceyrə içərisində zülalların birləşdirilərək daha böyük makromolekular strukturlar meydana gətirmək ribozomların vəzifələri arasındadır. Ancaq molekulyar biologiyanın “quru qutusu” olaraq adlandırılan ribozomların bütün funksiyaları hələ tam olaraq aydın ola bilməmişdir, bu səbəblə ribozomla əlaqədar çox sıx yeni araşdırmalar aparılmaqdadır. Nəticələri 2016-cı il sentyabrda Cell Reports və The EMBO jurnallarında nəşr olunan bunlardan biridir. Vürzburq Universiteti və Max Plank İnstitutundan araşdırmacılar, bu yeni araşdırma ilə, ribozomların bilinən vəzifələri olan zülal istehsalı yanında, “keyfiyyətə nəzarət nöqtəsi” vəzifəsini də boynuna götürdüyünü ortaya qoymuşdur.

 

Molekulyar səviyyədə LEQO oyunu

Vürzburq Universitetindən prof. Ats Fişer illərdir “makromolekul maşınlar” olaraq xatırlanan zülalların hüceyrə içində necə bir araya gətirildiyini araşdırmaqdadır. Fişer bu bir-birinə əlavə olunma əməliyyatını sanki LEQO oyununa bənzədərək belə açıqlamaqdadır:

“Bunu, molekulyar səviyyədəki LEQO parçaları olaraq düşünün: Məhsul bitənə qədər, bir parça sıradakı parçaya əlavə olunur. Yalnız tək bir qüsurlu ya da səhv parça istifadə edildiyində, bütün quruluş pozula bilir.”

Prof. Fişer araşdırmada “splaysozom” adı verilən strukturlara diqqətini cəmləmişdir. Bu böyük RNA-protein kompleksləri, hüceyrə içindəki gen ifadəsinin (gen ifadəsi: DNT silsiləsi olan genlərin, funksional zülal strukturlarına çevrilməsi müddəti) əhəmiyyətli parçasıdır. Vəzifələri, zülal kodlaşdırma məlumatı… ardı...

 

26 yanvar 2017-ci il tarixində Cell jurnalında Yun Vu tərəfindən məqalə nəşr olundu. Bu məqalədəki iddialara əsaslanaraq National Geographic və Fox News kimi bir çox mətbuat-nəşriyyat orqanında “insan-donuz hibrid canlı yaradıldı” şəklində xəbərlər yer aldı. Bu kimi xəbərlərin məzmununa detallı baxmayan bəzi kəslərin ağlına ilk anda “laboratoriyada yeni canlı növü yaradılmış” bənzəri səhv fikir gəlmiş ola bilər. Məhz bu səbəblə edilən işlərin detallarını və bəhsi keçən xəbərlərdəki yanıldıcı nöqtələri ortaya qoymaq üzrə bu yazını hazırladıq.

 

İşin metodu və nəticəsi nə idi?

Bildiyimiz kimi hər canlı, ziqot deyilən tək hüceyrənin bölünməsiylə yaranan kök hüceyrə qrupundan meydana gəlir. Kök hüceyrələr, zaman içində bölünərək çoxalarkən, bir müddət sonra müxtəlif toxumaları meydana gətirmək üzrə fərqliləşməyə başlayarlar. Bəhsi keçən işdə, blastokist mərhələsindəki donuz embrionu içinə yenə eyni inkişaf mərhələsində olan insana aid kök hüceyrələr yerləşdirilmişdir. Daha sonra embrionlar donuz rəhminə yerləşdirildi və hamiləlik nəzarət edildi. 4-cü həftədə hamiləlik sonlandırılaraq embrionların hüceyrə quruluşu araşdırılmışdır.

Araşdırmalar nəticəsində üzərində işlənilən embrionların hər 100 min donuz mənşəli hüceyrəsinə qarşılıq 1 ədəd insan mənşəli hüceyrə təşkil etdiyi, ancaq insana aid hüceyrələrin, “bir orqanı toplu olaraq meydana gətirmədiyi, tam tərsinə bütün toxumalarda dağınıq olaraq yer aldığı” məlumatı da verilmişdir.

Əldə edilən bu nəticələrə bir çox mətbuat orqanında yer verildi. Ancaq… ardı...

 

Cırcırama böcəyinin manevr qabiliyyəti, atəş böcəyinin 100% məhsuldarlıqla işıq çıxarması, bayquş bütün quşlar içində ən səssiz uçuşu reallaşdırması … Bir çox canlının sahib olduğu bunlara bənzər xüsusiyyətlər, əsrlərdir insanları heyran qoymuşdur. Elə ki, bu xüsusiyyətlər elm adamlarına ilham qaynağı olmuş və yeni elm sahəsinin ortaya çıxmasını da təmin etmişdir.Cırcırama böcəyi ile ilgili görsel sonucu

Biomimetik Texnologiya ilk dəfə Montanalı yazar və elm müşahidəçisi olan Janine M. Benyus tərəfindən ortaya atılmış anlayışdır. Bizim dildə qarşılığı “biotəqlit” olan bu anlayış, daha sonra bir çox insan tərəfindən şərh olunmuş və həyata keçirilmişdir. “Təbiətdəki canlılardan təqlid” mənasını verən və xüsusilə son dövrlərdə texnologiya dünyasında adından tez-tez söz edilən bu elm sahəsi, insanlara əhəmiyyətli üfüqlər açmışdır. Məsələn,; Interface Focus jurnalında dekabr 2016-cı il tarixdə yer alan son araşdırmalara görə dron adı verilən uçan robotlar, yəni insansız hava vasitələri təbiətdən ilham alınaraq hazırlanmaqdadır. Dronların inkişaf etdirilməsi üçün nümunə alınan bu canlılardan bəziləri belədir:

 

Günlərlə yatmadan uça bilən quşlar

Bəzi quş növləri, köç əsnasında günlərlə hətta aylarla heç istirahət etmədən və yatmadan uça bilər. Elm adamları da, illərdir quşların bunu necə bacardıqlarını araşdırmaqdadırlar. Əvvəllər quşların “tək kürəlik yatma” deyilən üsulla bunu bacardıqları düşünülürdü. Bu üsula görə quşların tək gözlərini açıq tutaraq beyinlərinin bir yarım kürəsini işlətdikləri və bu sırada digərini dinləndirdikləri… ardı...

 

Günəş Sistemi içində səfərə çıxdığınızı düşünün. Bu səfərdə qarşınıza çıxan; dondurucu soyuğa ya da yandırıcı istiyə sahib, atmosferi zəhərli qazlardan ibarət olan, səthində qorxunc fırtınalar əsən və ya içində heç su olmayan planetlər olacaq. Yalnız içində yaşadığımız “mavi planet” Dünya; atmosferindən yer üzü formalarına, istiliyindən maqnit sahəsinə, elementlərindən Günəşə olan məsafəsinə qədər, hər cür tarazlığı, tamamilə yaşamaq üçün uyğun olaraq yaradılmışdır.

https://www.sciencedaily.com/releases/2016/12/161215080853.htm ile ilgili görsel sonucu

Dünyanın canlı həyatı üçün əlverişli olmasının ən əhəmiyyətli səbəblərindən biri isə, sahib olduğu su miqdarıdır. Yer üzünün böyük hissəsi, yəni təxminən 70%-i sularla örtülüdür. Bu sularda fərqli rəngləri, fərqli bioloji sistemləri, maraqlı ovlanma və müdafiə taktikası milyonlarla canlı növü həyatını davam etdirər. Hətta nisbət verməmiz lazım olsa dünyadakı canlı növlərinin 90%-i bu sularda ev sahibliyi etməkdədir. İnkişaf edən texnologiya nəticəsində edilən araşdırmalarla canlılarda yeni növlərin kəşfi, hər keçən gün daha da artmaqdadır.

Scientific Reports jurnalında dekabr 2016-cı il tarixdə yer alan son araşdırmaya görə, Hind Okeanının təxminən 3 km. dərinliyində isti su qaynaqları ətrafında 6 yeni canlı növü kəşf edildi. Araşdırmacılar, tapılan yeni növlərin dəniz döşəməsinə qədər enə bilən uzaqdan idarə edilən dənizaltı robotlarıyla edilən araşdırma nəticəsində kəşf edildiklərini açıqladı. Yeni dəniz canlılarının isə dəniz ilbizi, okean soxulcanı, dəniz minarəsi, hoff xərçəngi və qum qurdu növlərinə aid olduqları ifadə… ardı...